[historiarabki]

Poszukując materiałów do pracy „Mroczne sekrety willi Tereska” znaleźliśmy relację, Jerzego Cynsa, jednego ze świadków tamtych wydarzeń, która nas bardzo zaintrygowała:

„Urodziłem się w Krakowie jako syn Sabiny z Goldsteinów i Juliana Cynsa. Ojciec był urzędnikiem w firmie „Hartwig”. Matka prowadziła dom. W marcu 1941 r. zamknięto nas w getcie w Krakowie wraz z dalszą rodziną. Podczas wywózek do marca 1943 r. ukrywano mnie w różnych miejscach. Niewiele się zachowało w mojej pamięci poza stosami brudnej bielizny, pod którą siedzieliśmy wraz ze starszym bratem Henrykiem i kuzynką (obecnie mieszkająca w Izraelu) przez długie godziny, kiedy przeprowadzano „selekcje”. 13 marca 1943 r. w czasie likwidacji getta krakowskiego przewieziony zostałem wraz z rodzicami i starszym bratem do obozu koncentracyjnego w Płaszowie. W 1944 r. przewieziono mnie z ojcem do Gross-Rosen. Stamtąd 5 listopada tegoż roku przewieziono już tylko mnie, bez ojca, do obozu w Oświęcimiu-Brzezince, gdzie wytatuowano mi numer: B-14444. W styczniu 1945 r. nastąpiło wyzwolenie i powróciłem wraz z innymi dziećmi do kraju, do Komitetu Żydowskiego przy ulicy Długiej w Krakowie. Tam wkrótce zjawił się mój wujek, Zygmunt Goldstein, i zaprowadził mnie do ciotki Sabiny Kinreich, która wróciła jako pierwsza z obozu do Krakowa. Do niej dotarł wkrótce z obozu w Mathausen-Ebnesee mój Ojciec, a następnie także Matka.

W 1947 r. cała rodzina wyjechała na wakacje do Rabki. 9 sierpnia w domu, w którym zamieszkaliśmy, rozegrała się tragedia: moja Matka Sabina Cyns i Zygmunt Goldstein z żoną zostali zastrzeleni przez ludzi podających się za członków oddziału „Ognia”. Ocaleliśmy wraz z ojcem schowani pod łóżkiem.”

O jakim wydarzeniu mógł wspominać autor? Czy rzeczywiście takie tragiczne wydarzenie mogło mieć miejsce w Rabce po zakończeniu wojny? Kolejnym śladem był film „100 dzieci Leny” emitowany w telewizji, który opowiada historię Leny Kuchler, która opiekowała się żydowskimi dziećmi ocalałymi z holocaustu. W jednej ze scen jest mowa o napadzie oddziału partyzanckiego na sierociniec w Rabce. W dostępnych dla nas materiałach odnaleźliśmy ślady przedstawionych wydarzeń.

W lipcu 1945 roku na terenie Rabki została zorganizowana dziesięcioosobowa grupa partyzancka w skład której weszli byli żołnierze AK z oddziału Jana Stachury „Adama”. Bardzo szybko podwoiła ona swoją liczebność. W skład grupy wchodzili między innymi: Józef Kościelniak „Biały”, Stanisław Skowroński „Skowronek”, Mieczysław Klempka „Kot”. Jesienią 1945 roku Józef Kuraś „Ogień” wysłał do rabczańskiej grupy patrol z żądaniem podporządkowania się jego rozkazom i włączenie grupy w skład jego oddziału, ponieważ nie akceptował jej akcji przeprowadzanych na własną rękę. Za niesubordynację zagroził karą. Część grupy (12 osób) weszła w skład jego oddziału, część jednak w dalszym ciągu działała na własną rękę. Ta grupa prawdopodobnie przeprowadziła kilka ataków na sierociniec dla dzieci żydowskich w Rabce. Pierwsza taka akcja została przeprowadzona w nocy z 12 na 13 sierpnia 1945 roku, na szczęście nikt nie zginął. W dwa tygodnie później, 27 sierpnia o godzinie 2.15, ponownie ostrzelano sierociniec i sąsiadującą z nim willę „Juhas” (?) („Jurasz”), w której skoszarowanych było kilku funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej dla ochrony sierocińca. Po rozpoczęciu ostrzału funkcjonariusze zabarykadowali się w swoim budynku nie przejawiając chęci do walki. Po obrzuceniu willi granatami napastnicy wycofali się, nie wchodząc do bezbronnego sierocińca. W czasie ataku zostało ranne jedno dziecko. Źródła UB mówią, że w ataku, którego dokonał 60–osobowy oddział, zginęło dwoje ludzi. Była to jednak kilkuosobowa grupa dowodzona przez Stanisława Skowrońskiego, niepodporządkowania jeszcze wtedy „Ogniowi”, której bardziej zależało na opanowaniu posterunku niż na atakowaniu sierocińca. Kolejny napad na sierociniec miał miejsce w grudniu 1945 roku, w którego wyniku zginęło jedno dziecko. Sprawcami byli prawdopodobnie członkowie rabczańskiej grupy pod dowództwem Mieczysława Klempki. Po tych wydarzeniach sierociniec został zlikwidowany.

Tyle na temat tych tragicznych wydarzeń przekazują w swych książkach Bolesław Dereń i Stanisław Wałach. Czy relacja Jerzego Cynsa, umiejscowiona w 1947 roku, ma coś wspólnego z tymi wydarzeniami? Czy to całkiem inne wydarzenie? Dlatego zwracamy się do naszych czytelników o więcej informacji na ten temat, może wspólnie uda nam się wyjaśnić sporne kwestie. Zachęcamy do dyskusji, czekamy na materiały i wspomnienia.